ترامپ و رسانه‌ها؛ از ابزار اطلاع‌رسانی تا میدان نبرد سیاسی

مپدونالد ترامپ در طول دوران ریاست‌جمهوری و پس‌ازآن به شکلی مداوم به رسانه‌های منتقد حمله کرد و آن‌ها را «خبر جعلی» می‌خواند. طبق گزارش‌های معتبر، ترامپ صدها بار در سخنرانی‌ها، مصاحبه‌ها و توییت‌های خود، رسانه‌های خبری ملی را «غیردقیق»، «ناشیانه» و «دشمن مردم» خطاب کرده است .

رسانه های جعلی  

در کنفرانس خبری سال ۲۰۲۰، ترامپ صریحاً گفت رسانه‌ها «اخباری می‌سازند که برای کشورمان مضر است». او این خصومت را آگاهانه به کار گرفت. ترامپ در سال ۲۰۱۶ به لسلی استالِ CBS گفت می‌خواهد اعتبار رسانه‌ها را تضعیف کند تا مردم به خبرهای منفی درباره او اعتماد نکنند. گزارش‌ها نشان می‌دهند او از آغاز کارزار ۲۰۱۵ تا پایان ۲۰۱۹ حدود ۱۸۹۰ بار به رسانه‌ها حمله کرد. او بیش از ۶۰۰ بار نام رسانه‌های بزرگی چون نیویورک‌تایمز، CNN، NBC/MSNBC، واشینگتن‌پست و حتی فاکس‌نیوز را در انتقادهایش آورد. این رویکرد در دوره دوم ریاست‌جمهوری هم ادامه یافت. طبق گزارش CPJ، ترامپ بارها رسانه‌ها را «جعلی»، «دشمن مردم» و «افراد حقیر» خواند و افکار عمومی را علیه آن‌ها برانگیخت.

ترامپ به حملات لفظی بسنده نکرد. او علیه رسانه‌ها اقدام حقوقی هم انجام داد. کارزار او پس از ریاست‌جمهوری شکایت‌های متعددی علیه نیویورک‌تایمز، واشینگتن‌پست و شبکه‌هایی مانند CNN تنظیم کرد. مشهورترین نمونه، دعوای ۴۷۵ میلیون دلاری علیه CNN بود که با اتهام «افترا» طرح شد. دادگاه فدرال در ژوئیه ۲۰۲۳ این شکایت را رد کرد. با این حال، کارشناسان می‌گویند هدف ترامپ صرفاً پیروزی حقوقی نبود. آن‌ها این رفتار را بخشی از راهبردی گسترده می‌دانند. حتی فاکس‌نیوز اعلام کرد او «مستقیم‌ترین و مداوم‌ترین حمله به آزادی مطبوعات در تاریخ آمریکا» را پیش برد. این حملات پی‌درپی اعتماد عمومی را فرسود و شکاف‌های سیاسی را عمیق‌تر کرد.

خصومت ترامپ با سی‌ان‌ان 

رسانه‌هایی مانند سی‌ان‌ان و MSNBC در دوره ترامپ رویکردی انتقادی و گاه خصمانه در پیش گرفتند و همین رفتار واکنش تند او را برانگیخت. ترامپ بارها سی‌ان‌ان را «اخبار جعلی» نامید و خبرنگارانش را به جانبداری سیاسی متهم کرد. گزارش رویترز نشان می‌دهد او از آغاز کارزار انتخاباتی تا پایان ۲۰۲۳، بارها شبکه‌های خبری را هدف حمله قرار داد و سی‌ان‌ان را «یکی از اهداف محبوب» خود دانست. پوشش انتقادی این شبکه‌ها از ادعاهای انتخاباتی و اتهامات مطرح‌شده علیه ترامپ، بارها خشم او را شعله‌ور کرد. او در واکنش، به حملات لفظی روی آورد و حتی مسیر حقوقی را انتخاب کرد. اعتراض ترامپ به استفاده سی‌ان‌ان از اصطلاح «دروغ بزرگ» درباره انتخابات ۲۰۲۰ به شکایت سنگینی انجامید، اما دادگاه آن را رد کرد.

در نقطه مقابل، فاکس‌نیوز اغلب از ترامپ حمایت کرد، اما این رابطه ساده و یک‌دست نبود. اسناد پرونده دامینیر نشان داد برخی مجریان پرمخاطب فاکس، از جمله تاکر کارلسون، در پیام‌های خصوصی با لحنی تند از ترامپ یاد کردند. آن‌ها حتی از «نفرت» نسبت به او سخن گفتند. با این حال، تحلیلگران سیاسی این رابطه را متناقض اما وابسته توصیف کردند. آن‌ها گفتند هر دو طرف به هم نیاز دارند. ترامپ برای ارتباط با پایگاه میلیونی خود به فاکس متکی ماند. فاکس‌نیوز نیز بدون مخاطبان وفادار ترامپ، جایگاه مسلطش را از دست می‌دهد. به گفته مایکل استیل، این پیوند سمی است، اما بقای دوطرفه را تضمین می‌کند.

سیاست رسانه ای ترامپ

در مجموع، سیاست رسانه‌ای ترامپ را می‌توان در دو محور خلاصه کرد: حملات علنی برای تخریب اعتبار رسانه‌های مستقل (به‌ویژه لیبرال‌ترها) و تقویت حلقه‌ای محدود از رسانه‌های همسو. این راهبرد، هم‌رسانا با پیام‌های ضدرسانه‌ای دیگر در دولت و حزب او بود و با واکنش کارشناسان رسانه همراه شد. دانشمندان ارتباطات و روزنامه‌نگاران برجسته هشدار دادند که این «تلاشی هوشمندانه برای از کار انداختن مطبوعات» است .

در تجمعات انتخاباتی ترامپ نیز این تقابل واضح بود. هواداران او پس از شعارهای ضدرسانه‌ای ترامپ، اغلب خبرنگاران را هو می‌کردند و پلاکاردهای «اخبار جعلی» در دست داشتند . این گونه صحنه‌ها به نمادی از جنگ تبلیغاتی ترامپ تبدیل شد؛ گردهمایی‌ها عملاً فرصتی بود تا او با شعارهای پوپولیستی مخاطبانش را علیه رسانه‌های منتقد بسیج کند .

ترامپ و دور زدن رسانه‌های رسمی

سیاست رسانه‌ای ترامپ بیش از هر چیز به شبکه‌های اجتماعی گره خورد. او تصمیمات مهم را مستقیم در توییتر اعلام می‌کرد و هر رویداد خبری را با توییت‌های جنجالی به تیتر اول رسانه‌ها تبدیل می‌ساخت. این پیام‌ها معمولاً سریع‌تر از بیانیه‌های رسمی پخش می‌شدند و فضای خبری را شکل می‌دادند. مایکل دابک، مدیر ارتباطات پیشین کاخ سفید، این قدرت را بی‌سابقه توصیف کرد. ترامپ با این روش بدون پاسخ‌گویی خبری پیام می‌داد و بعد مسیر پرسش‌های خبرنگاران را هدایت می‌کرد. او رسانه‌های سنتی را دور زد و کنترل دستور کار خبری را در دست گرفت. این سبک ارتباطی مستقیم، کم‌هزینه و کاملاً شخصی برای او ساخت.

پس از شورش ششم ژانویه ۲۰۲۱، پلتفرم‌هایی مانند توییتر و فیسبوک حساب‌های ترامپ را تعلیق کردند. او این اقدام را سانسور نامید و در اوایل ۲۰۲۲ شبکه اجتماعی اختصاصی خود، تروث‌سوشال، را راه‌اندازی کرد. این پلتفرم عمدتاً هواداران راست‌گرا را جذب کرد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد تنها حدود دو درصد بزرگسالان آمریکایی اخبار خود را از تروث‌سوشال می‌گیرند و اغلب آن‌ها جمهوری‌خواه‌اند. با این حال، ترامپ کانال ارتباطی مستقیمی را حفظ کرد. او توانست روایت دلخواهش را بدون فیلتر رسانه‌های جریان اصلی به مخاطبان وفادارش منتقل کند.

نقش رسانه‌ها در انتخابات ۲۰۱۶، ۲۰۲۰ و ۲۰۲۴

۲۰۱۶

رسانه‌های خبری در انتخابات آمریکا نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کردند. ترامپ در سال ۲۰۱۶ برخلاف پیش‌بینی‌ها پیش رفت و از «پوشش خبری رایگان» گسترده بیشترین بهره را برد. او با اظهارنظرهای جنجالی و رفتارهای خبرساز، توجه دائمی رسانه‌ها را به خود جلب کرد. برآوردها نشان می‌دهد ترامپ حدود ۵ میلیارد دلار ارزش زمانی در تلویزیون و رسانه‌ها به دست آورد. این رقم تقریباً دو برابر سهم هیلاری کلینتون بود. رسانه‌ها نام او را پیوسته در صدر اخبار نگه داشتند و رقبا را به حاشیه راندند.

این بازتاب گسترده، ترامپ را به چهره مسلط رقابت انتخاباتی تبدیل کرد. جنجال‌ها به جای تضعیف، موقعیت او را تقویت کردند. هوادارانش این وضعیت را نشانه «پیروزی در نبرد رسانه‌ای» دانستند. آن‌ها استدلال کردند که حجم بالای توجه رسانه‌ای، پیام ترامپ را به میلیون‌ها رأی‌دهنده رساند. این روایت بعدها بارها تکرار شد و به بخشی از هویت سیاسی ترامپ تبدیل گشت.

۲۰۲۰

در انتخابات ۲۰۲۰ نزاع رسانه‌ای با ترامپ ادامه پیدا کرد و هم‌زمان قطبی‌شدن جامعه شدت گرفت. پژوهش پیو ریسرچ در ابتدای همان سال نشان داد جمهوری‌خواهان اعتماد خود را به رسانه‌های جریان اصلی از دست داده‌اند و فاکس‌نیوز را تنها منبع قابل اتکا می‌دانند. در مقابل، دموکرات‌ها به رسانه‌های ملی و شبکه‌هایی مانند ABC و CNN بیشتر اعتماد نشان دادند. نظرسنجی گالوپ نیز این شکاف را تأیید کرد. حمایت جمهوری‌خواهان از CNN به حدود ۲۰ درصد سقوط کرد، اما نزدیک به ۷۰ درصد آن‌ها به فاکس‌نیوز اعتماد داشتند. این تفاوت عمیق در الگوهای مصرف خبر، فضای انتخابات ۲۰۲۰ را شکل داد. رسانه‌ها هر کدام پیام خود را برای مخاطبان همسو تولید کردند و رقابت گفتمانی به اردوگاه‌های جداگانه منتقل شد.

۲۰۲۴

در انتخابات ۲۰۲۴، مردم بار دیگر با دوگانه «هریس در برابر ترامپ» روبه‌رو شدند. گزارش‌های تازه نشان دادند در شبکه‌ای از ۵۰۰ چهره پرنفوذ رسانه‌های اجتماعی، محتوا درباره ترامپ بیش از هریس منتشر شد. این محتوا اغلب لحن منصفانه‌تری نداشت. پژوهشگران این وضعیت را به فعالیت پررنگ‌تر تأثیرگذاران راست‌گرا نسبت دادند. آن‌ها روایت‌ها را سریع‌تر پخش کردند و دستور کار خبری را شکل دادند. در نتیجه، نام ترامپ همچنان بر فضای آنلاین سایه انداخت و توجه بیشتری جذب کرد.

ترامپ هم‌زمان فشار بر رسانه‌های جریان اصلی را افزایش داد. پس از ۲۰۲۴، او شکایت‌هایی علیه وال‌استریت‌ژورنال، نیویورک‌تایمز و شبکه‌های تلویزیونی مطرح کرد. این رسانه‌ها این دعاوی را تلاش برای خفه‌کردن گزارش مستقل خواندند. ترامپ در کنار این تقابل، همکاری با رسانه‌های همسو مانند فاکس را حفظ کرد. او هم‌زمان درگیری و اتحاد را به کار گرفت. این راهبرد قدیمی به او کمک کرد روایت انتخاباتی‌اش را تقویت کند و پایگاه هوادارانش را منسجم نگه دارد.

تاثیر بر افکار عمومی و قطبی‌شدن جامعه

از «اخبار جعلی» تا فروپاشی اعتماد عمومی

حملات پیگیر ترامپ به رسانه‌های منتقد، فضای سیاسی و افکار عمومی آمریکا را به‌طور جدی دگرگون کرد. نظرسنجی‌ها از شکاف عمیق اعتماد میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان خبر می‌دهند. در یکی از آن‌ها، ۶۲ درصد گفتند رسانه‌ها خطر ویروس کرونا را بزرگ‌نمایی کرده‌اند. این بی‌اعتمادی ریشه‌دار شد و رفتار انتخاباتی را شکل داد. مارتا سولیوان از واشینگتن‌پست هشدار داد اتهامات ترامپ تفرق حزبی را تشدید می‌کند. او گفت این روند ایده «حقیقت مشترک» در سیاست را تضعیف می‌کند.

کریس والاس در فاکس‌نیوز نیز همین نگرانی را تکرار کرد. او حملات ترامپ را شدیدترین یورش مداوم به آزادی مطبوعات در تاریخ آمریکا دانست. کارشناسان رسانه می‌گویند بسیاری از هواداران جمهوری‌خواه ترامپ سخنان او را بی‌چون‌وچرا می‌پذیرند و اخبار رسمی را کنار می‌گذارند. مؤسس ProPublica تأکید کرد بهترین خبرها دیگر برای بسیاری پذیرفته نمی‌شود. برخی تحلیل‌گران از شکل‌گیری خط ارتباطی مستقیم میان رسانه‌های راست‌گرا و مراکز قدرت سخن می‌گویند. این پیوند، ترامپ و متحدانش را توانمندتر کرده است.

آزادی مطبوعات زیر آتش؛ هشدار روزنامه‌نگاران درباره عصر ترامپ

روزنامه‌نگاران و تحلیل‌گران رسانه نسبت به این وضعیت هشدار داده‌اند. دکتر فرانک سسنو، استاد مطالعات رسانه‌ای دانشگاه جورج‌واشینگتن، می‌گویدترامپ با توهین‌های مداوم به رسانه‌ها، زبانی تحقیرآمیز و دشمن‌ساز را در فضای عمومی رواج داد. او معتقد است این زبان، نقش مطبوعات را تخریب می‌کند. سسنو تأکید می‌کند چنین روندی حق اطلاع‌رسانی عمومی را زیر سؤال می‌برد. او می‌گوید مردم در این فضا درک روشنی از جایگاه رسانه‌ها در دموکراسی از دست می‌دهند. این تغییر زبانی، اثر مستقیم بر اعتماد عمومی گذاشت.

جوئل سایمون از کمیته حمایت از روزنامه‌نگاران نیز هشدار مشابهی داد. او گفت حملات ترامپ اعتماد عمومی به رسانه‌ها را تضعیف کرد. این اتفاق در میانه پاندمی پیامدی خطرناک داشت. کارشناسان می‌گویند این راهبرد دو قطبی‌شدن را تشدید کرد. آن‌ها از گسترش تئوری‌های توطئه خبر می‌دهند. این فضا توان جامعه را برای توافق بر سر حقایق مشترک کاهش داد. بسیاری از تحلیل‌گران این پیامد را پایدار و نگران‌کننده می‌دانند.

تحلیل پایانی

تقابل ترامپ با رسانه‌ها فقط به اخلاق و سبک شخصی او برنمی‌گردد. ترامپ عمداً الگوی تازه‌ای از قدرت در عصر شبکه‌ای را پیش برد. او برچسب «اخبار جعلی» را وارد میدان کرد و اعتبار رسانه‌های جریان اصلی را هدف گرفت. وی مرجعیت خبر را از اتاق خبر به حساب شخصی و شبکه‌های اجتماعی برد. داوری حقیقت در آن فضا سست‌تر است. سیاست به روایت نزدیک‌تر می‌شود. او آگاهانه رفتار کرد. او میدان بازی را عوض کرد و قواعد قدیمی رسانه را به چالش کشید.

این راهبرد پیامدهای بزرگ داشت. پایگاه هواداران ترامپ انسجام بیشتری پیدا کرد. هویت سیاسی آن‌ها قوی‌تر شد. هم‌زمان شکاف شناختی جامعه عمیق‌تر شد. مردم حتی بر سر «واقعیت» اختلاف پیدا کردند. رسانه تضعیف شد. سیاستمدار به مهندسی توجه رو آورد. نزاع ترامپ و رسانه‌ها یک دعوای شخصی نیست. این نزاع نشانه گذار به دوره‌ای تازه در سیاست است؛ دوره‌ای که در آن قدرت سیاسی با مدیریت روایت و بی‌اعتبارکردن نهادهای اطلاع‌رسانی عمل می‌کند.

منابع

1. https://cpj.org/reports/2020/04/trump-media-attacks-credibility-leaks/#:~:text=It%20was%20all%20typical%20of,news%20media%E2%80%99s%20reporting%20about%20him
2. https://ijnet.org/en/story/trump-administration-threatens-press-freedom-cpj-report-finds#:~:text=in%20nearly%201%2C900%20tweets%20between,Washington%20Post%20and%20Fox%20News
3. https://www.reuters.com/world/us/trumps-475-mln-big-lie-defamation-lawsuit-against-cnn-dismissed-2023-07-29/#:~:text=July%2029%20%28Reuters%29%20,associated%20him%20with%20Adolf%20Hitler
4. https://www.theguardian.com/media/2023/mar/12/fox-news-donald-trump-relationship#:~:text=%E2%80%9CIt%E2%80%99s%20a%20toxic%20relationship%2C%E2%80%9D%20said,%E2%80%9D
5. https://www.reuters.com/investigations/trump-20-maga-aligned-influencers-media-emerge-new-mainstream-2025-11-08/#:~:text=Trump%E2%80%99s%20efforts%20to%20tame%20the,sabotage%20his%202024%20presidential%20bid
6. https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2017/04/14/somebody-just-put-a-price-tag-on-the-2016-election-its-a-doozy/#:~:text=But%20Trump%20benefited%20immensely%20from,OpenSecrets%27%20tally%20of%20direct%20spending
7. https://www.pewresearch.org/short-reads/2022/11/18/key-facts-about-truth-social-as-donald-trump-runs-for-u-s-president-again/#:~:text=%2A%20About%20two,leaning