ترامپ و اروپا: شکاف‌های عمیق در روابط و آینده‌ای نامعلوم

روابط آمریکا و اروپا در دوره دوم دونالد ترامپ وارد فاز «هم‌پیمانیِ پرتنش» شده است: واشنگتن با زبان معامله و اولویت‌های جدید امنیتی فشار می‌آورد، اروپا هم همزمان تلاش می‌کند وابستگی راهبردی‌اش را کم کند—اما بدون آن‌که بتواند یک‌شبه از سایه آمریکا بیرون بیاید.

در ظاهر، صحنه همان است: پرچم‌های ناتو، نشست‌های بروکسل، بیانیه‌های مشترک. اما زیرِ پوستِ این تشریفات، چیزی تغییر کرده: اعتمادِ بدیهیِ دو سوی آتلانتیک جای خود را به محاسبه، تردید و معامله‌گری داده است. نشانه‌هایش هم کم نیست: از تهدیدهای مستقیم یا غیرمستقیم درباره تعهد دفاع جمعی ناتو، تا جنگ روایت‌ها بر سر اوکراین، و حتی پرونده‌ای به‌ظاهر عجیب اما کاملاً ژئوپلیتیک مثل گرینلند.

این شکاف البته «ناگهانی» نیست؛ ریشه‌هایش در دوره اول ترامپ شکل گرفت، اما در دوره دوم به‌دلیل هم‌زمانی چند بحران (اوکراین، اقتصاد جهانی، رقابت قطب شمال، و تغییر راهبرد پنتاگون) پررنگ‌تر، عینی‌تر و پرهزینه‌تر شده است.

نگاه به عقب: دوره اول ترامپ چگونه شکاف را ساخت؟

دوره اول ترامپ (۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱) عملاً یک آزمایش بزرگ بود: آیا رابطه ترانس‌آتلانتیک بدون «زبان ارزش‌ها و چندجانبه‌گرایی» هم دوام می‌آورد؟

چند محور کلیدی آن دوره:

• اقتصاد و تجارت: ترامپ اتحادیه اروپا را در یک مصاحبه معروف «رقیب/دشمن در تجارت» خواند؛ جمله‌ای که در اروپا شوک سیاسی ایجاد کرد و حتی واکنش مستقیم دونالد توسک را برانگیخت.

• تعرفه‌ها و جنگ تجاری: تعرفه‌های فولاد و آلومینیوم در ۲۰۱۸ به یکی از نمادهای تنش تبدیل شد و تا سال‌ها «خارِ رابطه» ماند.

• ناتو و بار دفاعی: ترامپ از همان دوره اول، ناتو را با معیار «پرداخت» می‌سنجید و مرتب اروپا را تحت فشار گذاشت. (حتی با وجود مقاطعی که در جلسات رسمی، تعهد به ماده ۵ را تأیید کرد.)

نتیجه دوره اول: اروپا فهمید که «اتکا به آمریکا» ممکن است در بزنگاه‌ها به یک ابهام تبدیل شود؛ و آمریکا هم فهمید که می‌تواند با فشار، امتیاز بگیرد—خصوصاً در موضوع هزینه‌های دفاعی.

چرا در دوره دوم شکاف عمیق‌تر شد؟

۱) «معامله‌گرایی امنیتی»: ناتو به سبک حسابداری

در دوره دوم، ترامپ این پیام را صریح‌تر کرد: تعهد آمریکا به دفاع از متحدان، به رفتار مالی/بودجه‌ای آنها گره می‌خورد. در مارس ۲۰۲۵ (ابتدای دوره دوم)، او گفت اگر متحدان «نپردازند»، از آنها دفاع نمی‌کند.
این نگاه، برای اروپا فقط یک اختلاف لفظی نیست؛ چون اساس بازدارندگی ناتو، بر «قطعیت» تعهد دفاع جمعی سوار است، نه بر «شروط قابل مذاکره».

۲) چرخش راهبردی پنتاگون: «حمایت محدودتر» از اروپا روی کاغذ رسمی

اگر در دوره اول بیشتر با توییت و مصاحبه سروکار بودیم، در دوره دوم یک سند کلیدی وارد میدان شده: راهبرد دفاع ملی آمریکا ۲۰۲۶ که در آن آمده اروپا باید دفاع متعارف خود را با «حمایت حیاتی اما محدودتر» آمریکا پیش ببرد و مسئولیت اوکراین «اول و foremost» بر دوش اروپا است.
این یعنی شکاف دیگر فقط «خلق‌وخو» نیست؛ بخشی از آن نهادینه می‌شود.

۳) اوکراین: اروپا «بازدارندگی بلندمدت» می‌خواهد، واشنگتن «پایان جنگ»

در جنگ اوکراین، اختلاف بر سر «اصل حمایت» نیست؛ اختلاف بر سر مدل پایان جنگ است. در ژانویه ۲۰۲۶، ترامپ در گفت‌وگو با رویترز گفت این اوکراین است (نه روسیه) که مانع توافق صلح شده—روایتی که با موضع غالب بسیاری از دولت‌های اروپایی متفاوت است.
هم‌زمان گزارش رویترز نشان می‌دهد آمریکا به اوکراین گفته برای گرفتن تضمین‌های امنیتی باید به توافق صلح تن بدهد.
این «مشروط‌سازی»، در اروپا به‌عنوان فشاری خطرناک تعبیر می‌شود: ترس از اینکه صلحِ سریع، به قیمت تثبیت دستاوردهای روسیه تمام شود.

۴) اقتصادِ سیاست خارجی: تعرفه‌ها، مالیات دیجیتال، و جنگ مقررات

ترامپ در ۲۰۲۵ دستور داد تحقیقات برای اعمال تعرفه تلافی‌جویانه علیه کشورهایی که «مالیات خدمات دیجیتال» از شرکت‌های آمریکایی می‌گیرند احیا شود و به‌طور مشخص اشاره شد که مقررات فناوری اتحادیه اروپا نیز زیر ذره‌بین خواهد رفت.
برای اروپا، این یعنی: حتی اگر در امنیت مجبور به همکاری باشید، در اقتصاد ممکن است طرف مقابل همان متحدِ امنیتی، رقیبِ سخت‌گیر باشد.

۵) بحران‌های نمادین و حیثیتی: از افغانستان تا گرینلند

اظهارنظر ترامپ درباره نقش متحدان در افغانستان موجی از واکنش‌ها را در اروپا برانگیخت؛ نخست‌وزیر بریتانیا (کی‌یر استارمر) آن را «توهین‌آمیز و واقعاً تکان‌دهنده» خواند.
این جنس تنش‌ها، صرفاً «رسانه‌ای» نیست: به اعتماد میان ارتش‌ها و افکار عمومی آسیب می‌زند—یعنی همان سرمایه نامرئی که اتحادها روی آن راه می‌روند.

ناتو زیر فشار: ماده ۵، هدف ۵ درصدی، و «اعتماد مشروط»

ترامپ چه می‌گوید؟

• «اگر نپردازند، دفاع نمی‌کنم.»

• در فضای عمومی و نشست‌ها، بارها ناتو را با معیار «پرداخت» تعریف کرده و حتی در سال ۲۰۲۴ (در کارزار) گفت اگر کشوری بدهکار باشد، ممکن است روسیه را «تشویق» کند هر کاری می‌خواهد بکند—جمله‌ای که همان زمان واکنش تند داخلی و خارجی گرفت.

پاسخ و واکنش اروپایی‌ها و ناتو

• مارک روته (دبیرکل ناتو) در داووس تأکید کرد اروپا در ۹/۱۱ کنار آمریکا ایستاد و اگر ماده ۵ فعال شود، متحدان می‌آیند؛ و اساساً «به هم نیاز داریم».

• در سطح سیاست عملی، اروپا تلاش کرد «امتیاز قابل اندازه‌گیری» بدهد: در نشست لاهه (ژوئن ۲۰۲۵) اعضای ناتو با هدف جدید ۵٪ تولید ناخالص داخلی تا ۲۰۳۵ موافقت کردند (۳.۵٪ دفاع هسته‌ای/سخت + ۱.۵٪ زیرساخت و امنیت مرتبط).

معنای سیاسی این توافق: اروپا می‌خواهد «هزینه اطمینان» را بپردازد تا آمریکا در ناتو بماند؛ اما همین هم اعتراف ضمنی است که اطمینان، دیگر رایگان نیست.

اوکراین: شکاف واقعی اینجاست—نه در شعار

اوکراین سه لایه اختلاف در روابط آمریکا و اروپا ایجاد کرده:

لایه اول: «صلح سریع» یا «بازدارندگی پایدار»؟

گزارش رویترز (ژانویه ۲۰۲۶) از فشار آمریکا برای گره‌زدن تضمین‌های امنیتی به پذیرش توافق صلح حکایت دارد.
در همان مقطع، مذاکرات با میانجیگری آمریکا در ابوظبی ادامه داشته و اختلافات اصلی، قلمرو و تضمین‌های امنیتی عنوان شده است.

لایه دوم: اروپا می‌خواهد «داخل اتاق» باشد

در نوامبر ۲۰۲۵، رویترز متن «پیشنهاد متقابل» اروپا (بریتانیا، فرانسه، آلمان) به پیش‌نویس طرح صلح آمریکا را منتشر کرد؛ سندی که نشان می‌دهد اروپا نمی‌خواهد صرفاً پرداخت‌کننده باشد، می‌خواهد شریک طراحی پایان جنگ باشد.

لایه سوم: هزینه و ظرفیت

از یک سو، کمک‌های خاص (مثل کمک‌های انرژی) در آمریکا به دلایل بروکراتیک/نهادی دچار وقفه شده و نگرانی‌هایی درباره کارایی سازوکارهای واشنگتن ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، اروپا با «جهش دفاعی» تلاش می‌کند خلأ احتمالی آمریکا را پر کند؛ رویترز در مارس ۲۰۲۵ از حمایت رهبران اروپا از طرح‌های افزایش هزینه دفاعی و تداوم حمایت از اوکراین در فضای واژگون‌شده توسط سیاست‌های ترامپ گزارش داد.

جمع‌بندی اوکراین: این جنگ، مهم‌ترین میدان آزمون است که آیا آمریکا و اروپا هنوز «یک راهبرد مشترک» دارند یا فقط «یک دشمن مشترک».

گرینلند: یک جزیره یخ‌زده که به قلب رابطه آتلانتیک زد

پرونده گرینلند از آن موضوعاتی است که اگر ده سال پیش گفته می‌شد، بیشتر شبیه طنز سیاسی بود. اما در ۲۰۲۶ به یک عامل تنش واقعی تبدیل شده است.

• ترامپ در ژانویه ۲۰۲۶ درباره گرینلند از اهمیت امنیتی آن گفت و در داووس هم تصریح کرد برای به‌دست آوردنش «از زور استفاده نمی‌کند» (اما اصل خواسته را کنار نگذاشت).

• در واکنش، دانمارک با نمایش نمادین حاکمیت و حمایت از روحیه گرینلندی‌ها وارد عمل شد؛ از جمله اعلام سفر پادشاه دانمارک به گرینلند (فوریه ۲۰۲۶) در میانه بحران.

چرا گرینلند مهم است؟ چون این پرونده نشان می‌دهد اختلاف فقط سر «بودجه ناتو» یا «اوکراین» نیست؛ پای رقابت قدرت‌های بزرگ در قطب شمال، مسیرهای جدید دریایی، و زیرساخت‌های نظامی/هشدار زودهنگام هم در میان است—و همین، آن را برای واشنگتن «راهبردی» و برای اروپا «حاکمیتی و حیثیتی» می‌کند.

آیا آمریکا دارد مسیرش را از اروپا جدا می‌کند؟

پاسخ دقیق‌تر این است: واشنگتن به سمت «کاهش تعهدِ بی‌قید» حرکت می‌کند، نه لزوماً قطع رابطه.

سه شاهد نسبتاً روشن:

1. سند راهبرد دفاعی ۲۰۲۶ که از «حمایت محدودتر» و مسئولیت‌گذاری بر اروپا حرف می‌زند.

2. پیام‌های سیاسی و نمادین مثل غیبت مقام‌های ارشد آمریکا در نشست‌های مهم ناتو (گزارش رویترز درباره احتمال عدم حضور وزیر دفاع آمریکا در نشست بروکسل، پس از غیبت وزیر خارجه در نشست قبلی).

3. تغییر گفتمان درباره اوکراین: «این جنگ باید تمام شود» + «مسئولیت اول با اروپاست»؛ عباراتی که در اسناد رسمی هم بازتاب پیدا کرده‌اند.

اما در مقابل، سه مانع بزرگ برای «جدایی کامل» وجود دارد:

• یکپارچگی عملیاتی ناتو و شبکه‌های اطلاعاتی/لجستیکی؛ چیزی که با تصمیم سیاسی سریع جایگزین نمی‌شود. (حتی خود دبیرکل ناتو هشدار داده تصور دفاع اروپا بدون آمریکا، هزینه‌های بسیار سنگینی دارد.)

• وابستگی بازدارندگی هسته‌ای اروپا به چتر آمریکا (با وجود بحث‌های جدید درباره نقش فرانسه و بریتانیا).

• واقعیت روسیه و شرق اروپا: کشورهای خط مقدم، جدایی آمریکا را «ریسک وجودی» می‌دانند و همین اروپا را یکپارچه نمی‌گذارد.

پس آنچه محتمل‌تر است: گذار از «اتحاد ارزشی و خودکار» به «اتحاد معاملاتی و شرطی».

اروپا چه می‌کند؟ از «استقلال» تا بحث چتر هسته‌ای اروپایی

۱) استقلال راهبردی در زبان رسمی

اورسولا فن‌درلاین در یک سخنرانی رسمی (ژانویه ۲۰۲۶) از ضرورت سرعت‌دادن به مسیر استقلال اروپا در حوزه‌های مختلف (امنیت، اقتصاد، دفاع، دموکراسی) صحبت کرد.

۲) پول دفاع: از وام مشترک تا استفاده از سازوکارهای بحران

رویترز در ۲۰۲۵ از بسته‌ها و ایده‌هایی برای بسیج منابع عظیم دفاعی در اروپا گزارش داد (از جمله ظرفیت وام‌دهی و برنامه‌های تامین مالی).
و در ژانویه ۲۰۲۶ هم پیشنهاد شد حتی از ظرفیت ذخایر «سازوکار ثبات اروپایی» برای تامین مالی دفاع استفاده شود.

۳) بحث هسته‌ای: از تابو تا «گفت‌وگوی جدی»

صدراعظم آلمان، فریدریش مرتس، از گفت‌وگوهای اولیه درباره نوعی چتر هسته‌ای مشترک اروپایی سخن گفته است—با تأکید بر اینکه این موضوع مکمل چتر آمریکا باشد، نه جایگزین فوری آن.

۴) ظرفیت‌سازی واقعی

طبق گزارش رویترز، هزینه‌های دفاعی کشورهای عضو اتحادیه اروپا در سال‌های اخیر رشد کرده و سرمایه‌گذاری دفاعی هم به رکوردهای جدید رسیده است.

ترامپ چه می‌خواهد و اروپا چه می‌خواهد؟ اختلاف اهداف، نه فقط اختلاف لحن

برای ساده‌سازی، می‌شود گفت:

هدف ترامپ:

• کاهش بار مالی/سیاسی آمریکا در اروپا

• تبدیل امنیت به اهرم برای گرفتن امتیاز (بودجه دفاعی، تجارت، انرژی، مقررات)

• حرکت به سمت تمرکز بیشتر بر رقابت‌های دیگر و اولویت‌های داخلی/منطقه‌ای (در اسناد پنتاگون هم قابل ردیابی است)

هدف اروپا:

• نگه داشتن آمریکا در ناتو، اما با کاهش آسیب‌پذیری در برابر تغییرات سیاسی واشنگتن

• حفظ حمایت مؤثر از اوکراین بدون تبدیل شدن به «پرداخت‌کننده بی‌اختیار»

• جلوگیری از جنگ تجاری/تعرفه‌ای و در عین حال دفاع از مدل مقررات‌گذاری خود در فناوری و اقتصاد

آیا اروپا هنوز متحد راهبردیِ «دنباله‌رو» آمریکاست؟

اروپا امروز بیشتر شبیه «شریکِ مستقلِ پرهزینه» است تا «پیروِ کم‌هزینه». نشانه‌ها:

• اختلاف‌های آشکار بر سر پایان جنگ اوکراین و نوع تضمین‌های امنیتی

• اصطکاک‌های جدی در تجارت و مالیات دیجیتال و مقررات فناوری

• حرکت اروپا به سمت خوداتکایی دفاعی (از هدف ۵٪ ناتو تا بحث‌های تامین مالی و حتی هسته‌ای)

اما با این حال اروپا هنوز برای آمریکا «متحد راهبردیِ مهم» است، اما نه با همان کیفیت سابق چراکه ژئوپلیتیک اروپا (روسیه، قطب شمال، مسیرهای انرژی، پایگاه‌ها و شبکه‌های اطلاعاتی) چیزی نیست که آمریکا بتواند بی‌هزینه از آن عبور کند.

روابط به کدام سمت می رود؟

سناریو ۱: «توافق بزرگِ معاملاتی»

اروپا پول دفاعی بیشتری می‌دهد (مثل مسیر ۵٪ تا ۲۰۳۵) و در مقابل، آمریکا سطحی از تعهد را حفظ می‌کند؛ اوکراین هم با یک توافق مدیریت‌شده وارد فاز «نه جنگ، نه صلح» می‌شود.

سناریو ۲: «دوپارگی درون اروپا»

اروپا یکدست نیست: برخی کشورها به اتکای آمریکا اصرار دارند، برخی به استقلال. نتیجه: اروپا در برابر واشنگتن چانه‌زنیِ واحد ندارد و شکاف عمیق‌تر می‌شود.

سناریو ۳: «استقلال شتاب‌گرفته اروپا»

اگر فشارهای آمریکا (امنیتی/تجاری) تندتر شود یا شوک‌هایی مثل گرینلند تکرار شود، اروپا سرمایه‌گذاری دفاعی و سازوکارهای مستقل (حتی هسته‌ای مکمل) را سرعت می‌دهد.

سناریو ۴: «شکافِ کنترل‌ناپذیر»

ترکیبِ جنگ تجاری + اختلاف اوکراین + بحران‌های حیثیتی (ناتو، افغانستان) + اختلافات حاکمیتی (گرینلند) می‌تواند شکاف را از مدیریت خارج کند؛ نتیجه شاید «ناتوِ دو-سطحی» یا کاهش واقعی نقش آمریکا در اروپا باشد. (سند دفاعی جدید، امکان چنین شیبی را کاملاً منتفی نمی‌کند.)

جمع‌بندی: رابطه‌ای که هنوز حیاتی است، اما دیگر بدیهی نیست

شکاف آمریکا و اروپا در دوره دوم ترامپ حاصل یک عامل واحد نیست؛ حاصل هم‌زمانی معامله‌گرایی امنیتی، چرخش رسمی راهبرد دفاعی آمریکا، اختلاف بر سر پایان جنگ اوکراین، اصطکاک‌های تجاری/فناوری، و بحران‌های نمادین مثل گرینلند است.

آنچه در حال شکل‌گیری است، بیشتر شبیه یک «اتحادِ بازتعریف‌شده» است:

• اروپا دیگر نمی‌خواهد «دنباله‌رو» باشد و تلاش می‌کند «کم‌وابسته» شود؛

• آمریکا هم می‌خواهد «کم‌متعهد» باشد و هزینه‌ها را منتقل کند؛

• و نقطه تماس—مثل همیشه—اوکراین، ناتو و امنیت اروپاست.

فهرست منابع (منتخب)

1. Reuters — «Trump: If NATO members don’t pay, US won’t defend them» (مارس ۲۰۲۵).

2. NATO — متن رسمی «The Hague Summit Declaration» (ژوئن ۲۰۲۵).

3. Reuters — «What is NATO’s new 5% defence spending target?» (ژوئن ۲۰۲۵).

4. U.S. DoD — «2026 National Defense Strategy» (PDF).

5. Reuters — غیبت مقام ارشد آمریکا در نشست ناتو و اشاره به «حمایت محدودتر» (ژانویه ۲۰۲۶).

6. Reuters — ترامپ: اوکراین مانع توافق صلح است (ژانویه ۲۰۲۶).

7. Reuters — آمریکا تضمین امنیتی را به پذیرش توافق صلح پیوند زده (ژانویه ۲۰۲۶).

8. Reuters — «متن کامل پیشنهاد متقابل اروپا به طرح صلح آمریکا» (نوامبر ۲۰۲۵).

9. Reuters — مذاکرات ابوظبی و نبود توافق نهایی (ژانویه ۲۰۲۶).

10. Reuters — توقف کمک انرژی آمریکا به اوکراین و پیامدها (ژانویه ۲۰۲۶).

11. Reuters — بحران گرینلند و سفر پادشاه دانمارک (ژانویه ۲۰۲۶).

12. UK Parliament — Briefing درباره اظهارات ترامپ پیرامون گرینلند (ژانویه ۲۰۲۶).

13. World Economic Forum — متن سخنرانی ترامپ در داووس (ژانویه ۲۰۲۶).

14. NATO — متن سخنان دبیرکل ناتو در داووس (ژانویه ۲۰۲۶).

15. Reuters — دستور ترامپ برای احیای پرونده تعرفه علیه مالیات خدمات دیجیتال و اشاره به مقررات فناوری اروپا (فوریه ۲۰۲۵).

16. Reuters — ترامپ اتحادیه اروپا را «foe» در تجارت خواند (۲۰۱۸) و واکنش دونالد توسک.

17. Reuters — «How war has reshaped Europe’s defence sector» (ژانویه ۲۰۲۶).

18. Reuters — مرتس و گفت‌وگو درباره چتر هسته‌ای اروپایی (ژانویه ۲۰۲۶).